Buz Nedir ve Buzul Kayaçlar
Buz kristalleri. Buzullarla ilgilenen jeologlar için buz da bir kayaç çeÅŸitidir: buz mineralinden oluÅŸan ve kristalli tanelerden meydana gelen bir kayaç . DiÄŸer kayaçlara göre yoÄŸunluÄŸu daha düÅŸüktür. KatılaÅŸmış bir akışkan olarak magmatik kayaçlara; yeryüzünde tabakalar ÅŸeklinde çökelerek büyük kalınlıklara ulaÅŸabilen bir kayaç olarak tortul kayaçlara; ve basınç altında tekrar kristallenerek (recrystallization) oluÅŸan bir formasyon olarak baÅŸkalaşım kayaçlarına benzerlik gösterir. Buz mineralinin diÄŸer eÅŸdeÄŸerlerinden bir farkı da çok düÅŸük sıcaklıklarda erimesidir: diÄŸerleri yüzlerce derece daha yüksek sıcaklıklarda erimektedirler.
Buzul nedir ?
Bir buz kütlesi, diÄŸer herhangi bir zemin veya kaya kütlesi gibi yamaç aÅŸağıya hareket edebilir. Bu, hareket eden veya eskiden etmiÅŸ olduÄŸu anlaşılan buz kütlelerine buzul denir. Bu kütleler iki baÅŸlıkta incelenir: kıtasal buzullar (continental glaciers) ve vadi buzulları (valley glaciers).
Kıtasal buzullar
Kıtasal buzullar, vadi buzullarına göre çok daha geniÅŸ alanlar kaplarlar. Bunlar çok yavaÅŸ hareket eden ve çok kalın buz tabakalarıdır. En geniÅŸleri, Grönland ve Antarktika’da bulunanlarıdır. Bunlar bu kıtasal alanların hemen hemen tümünü örterler.
Vadi buzulları
Kayak yapanlarla daÄŸcılar, vadi buzullarını - alpin buzullar da denir - tanırlar. Bu tür buzullar, daÄŸlık kesimlerde yaÄŸan ve biriken karların, vadiler içinde ve aÅŸağıya doÄŸru yaptıkları hareketlerle oluÅŸurlar. Buzullar genellikle vadilerin enini tamamen kaplarlar ve vadi tabanındaki kayaçları yüzlerce metre örterler. Sıcak ve düÅŸük enlemdeki bölgelerde, vadi buzulları vadilerin ancak baÅŸlarında, daÄŸların yüksek kesimlerinde bulunabilirler. Daha soÄŸuk ve yüksek enlemdeki bölgelerde ise, buzullar çok daha geniÅŸ alanlar kaplarlar. Bazen denize kadar uzanırlar ve buz parçaları kırılarak denize düÅŸebilir ve denizde yerdeÄŸiÅŸtirirler (icebergs, buzdaÄŸları, Titanik !).
KAYNAK: Understanding Earth, Frank Press ve Raymond Siever, Freeman yayımcılık. TekinYürür FJ 2005
Tags: Buz kristalleri, buz mineral, Buzul nedir ?, KAYAÇ OLARAK BUZ NEDIR, Kıtasal buzullar, Vadi buzulları