Depremler nedir ? Depremle ilgili kavramlar
Deprem, yerin sarsılması veya hareket etmesidir. Deformasyon geçirmekte olan kayaçların bir fay kırığı boyunca aniden hareketleri ile olur. Fayın her iki tarafındaki bloklar hareket ederek yer titreÅŸimlerini meydana getirirler. Bu kayma genellikle plaka sınırlarında - kabukta veya üst mantoda - oluÅŸur. San Andreas fayı boyunca meydana gelen 1906 San Fransisko depremi, arazi incelemeleri itibarı ile o zamana kadar en iyi çalışılmış afetlerden biridir. Bu depremden çıkarılan sonuçlardan biri elastik sıçrama (elastic rebound) teorisidir (Åžekil 1). Bu teoriye göre, deprem olana kadar fayın ayırdığı bloklar belirli bir miktarda deforme olmaktadır. Bu deformasyon, fay boyunca plaka veya blok hareketlerinin devam etmesi sonucu devam eden sıkışma ve sürtünmelerle olmaktadır. Fayın her iki tarafına ve fay izine dik olarak çizilmiÅŸ sanal doÄŸru parçalarının zamanla eÄŸrileÅŸmesi ile bu deformasyonun yüzeysel ÅŸekli gösterilmiÅŸtir. Yer kabuÄŸu içinde sürtünmelerle biriken stresler, fay boyunca bir bölgede bir sıkışmaya, kilitlenmeye yol açarlar. Sonuçta, bir müddet sonra bu kilitlenme zonunda hızlı bir hareketle (genellikle bir kaç dakika süren) ve metrelerce olabilen bir yer deÄŸiÅŸtirme (atım) ile deprem oluÅŸur. Genellikle nokta gibi algılanan oluÅŸma bölgesine odak (focus, hypocenter), bu bölgenin yeryüzüne dik izdüÅŸümüne de merkezüstü (epicenter) denir. Depremin yeryüzünde en fazla hissedildiÄŸi ve hasar yapabileceÄŸi yer merkezüstüdür.
Depremle oluÅŸan veya yeniden hareketlenen kırık, bu anan ÅŸokun müddetince yerkabuÄŸu içinde yayılır, ve uzunluÄŸu 1 000 kilometreye kadar ulaÅŸabilir. Deprem sırasında oluÅŸan titreÅŸim ve sarsıntılara sismik (seismos, ÅŸok, deprem) dalgalar denir
Tags: atım, deprem nedir ?depremle ilgili kavramlar, depremler, merkezüstü, odak, san andreas fayı, san fransisko depremi
Leave a Reply