Kromitin Çıkışı ve Bulunuş Tarzı
Jeolojik görüÅŸler :
1 — Magmatik differansiasyon :
Tanım : Magmatik diferansiasyon, homogen bir magmanın birbirine benzemeyen iki veya daha fazla magmaya ayrılması ve bu suretle muhtelif tip sahrelerin doğması keyfiyetidir.
Diferansiasyonun fizikoÅŸimik tarifi : Bir magmadan muhtelif cins sahrelerin teÅŸekkül etmesinde en büyük ve önemli olan hadise muhtelif terkipteki iki eriyiÄŸin bir araya gelerek muayyen bir sühunette tebellür edebilen baÅŸka
bir cismi meydana getirmesi ve ana mayiden ayrılmasıdır. (Magma dahilinde kristalizasyon) Buna göre terkibinde yalnız bir mineral bulunan magma ile iki, üç ve daha fazla mineral bulunan magmaların donmasında bir çok karışık hadiseler cereyan eder. Bu kritalleÅŸme esnasında ikili ve üçlü sistemler teÅŸekkül eder.
Meselâ : Tertibi A ve B olan iki eriyik karıştıkları zaman fiziki ve kimyevi hassasları A ve B’ye benzemeyen bir üçüncü cisim meydana getirebilir. Buna göre bu tip ikili sistemlerde üç safha vardır.
1. Magmanın kristalizasyondan evvel soğuması.
2. Mevcut unsurlardan birinin donma derecesini bulunca donarak ayrılması ve mayiin ikinci unsuru gittikçe zenginleÅŸmesi.
3. Nihayet muayyen bir sühunette ve muayyen bir nisbet hasıl olunca her iki unsurun birleÅŸerek donması. Ayni ÅŸekilde üçlü bir magmada böyle bir mülâhaza yürüterek tam muvazene haline eriÅŸen bir karışım nisbeti hasıl etmeleri mümkündür. Fakat arz kabuÄŸunda gerek hareketlerin mevcudiyeti ve gerekse donan kristallerin mayi
kısmın terkibine tesiri böyle bir muvazenenin teessüsünü gayri mümkün kılar ve ötektik bir terkibe ulaÅŸmak çok güç olur.
Diferansiyasyonda iki safha vardır. Birinci si kristallerin donması ve ayrılması ikincisi ise geriye kalan mayiin fiziki ve kimyevi tahavvüllere uÄŸramasıdır. Magma dahilinde teÅŸekkül eden kristallerin magma ile tekrar temasından reaksiyon neticesinde yeni kristaller teÅŸekkül eder ki bunları bir seri halinde ifade etmek mümkündür. Bunları N. L. Bowen «reaksiyon serisi> adını vermiÅŸtir.
B. Diferansiyasyonun çeÅŸitleri :
1 — Birbirinde tamamen münhal olmayan mayilerin mevcudiyeti hali, bütün fizikokimyasal araÅŸtırmalar, terkibi silikat olan mayilerin birbirine daima karıştığını halbuki sülfatların silikatlara karışmadığını gösteriyor. Åžu halde
magma dahilindeki piritik minerallerin ayrılarak toplanması hadisesi böyle bir halde vaki olabilir.
2 — Kristalizasyon : Bu hadise baÅŸlar baÅŸlamaz diferansiyasyon da baÅŸlıyabilir. Bu iÅŸ mevzii olabilir. Kristaller bir yerde toplanabilirler. Ayni ÅŸekilde magma dahilinde konveksiyon ceryanlar olabilir ve baÅŸta donan kristalleri kenarlarda bırakarak mayii magmayı merkeze sürükler. Neticede merkez asidik, muhit olurki bu hadise diferanslyasyondur.
3 — Gravitasyon segregasyon : Bu çeÅŸit ayrılma donmuÅŸ kristallerin kesafet farkı ile dibe çökmesi ve hafif kristallerin üste çıkması neticesinde birbirinden farklı ve hatta bazan dunit, piroksenit gibi mono mineralik sahreler
ve çevreler teÅŸekkül edebilir. Manyetit ve kromit kristalleri ufak. olduÄŸundan daha iri olan olivin kristallerinden daha geç çöker ve bu suretle mineral olivinin üstünde teÅŸekkül eder. Bazan bazaltik bir magmada olivin ve Mg ojit
beraber çökerek bir peridodit tabakası meydana getirirler. Ayrıca deferanslyona filtrasyon, gazlar, asimilasyonun fonksiyonları büyüktür.
Kaynakca :
MUSA Ä°SKÄ°T-Jeoloji Yük. Mühendisi — Etibank Maden Aramalar Daire BaÅŸkanlığı — ANKARA
Tags: gravitasyon segregasyon, kristalizasyon, kromitin bulunuş tarzı, kromitin çıkışı, magmatik differansiasyon