Manto ve Çekirdek Kavramı Nedir ?
Manto
Kabuk ile manto arasındaki sınır, bir süreksizlik yüzeyi olup, 1909 da Yugoslav jeofizikçi Andrija Mohorovicic tarafından saptanmıştır. Bu süreksizlik Mohorovicic süreksizliÄŸi yada MOHO (M) süreksizliÄŸi olarak bilinmektedir. Bu sınır P ve S dalgalarının hızlarındaki deÄŸiÅŸmeyi, dolayısı ile farklı kayaçların varlığına iÅŸaret etmektedir. Mantonun en üst kesimi saÄŸlam, kırılgan kayaçlardan oluÅŸmakta ve 70-100 km derinliÄŸe kadar uzanmaktadır. Kabukla beraber mantonun bu en üst bölümüne Litosfer denir. Litosferin altında ise Astenosfer yer almaktadır. Astenosfer okyanuslar altında 70-100 km, kıtalarda ise 700 km derinliÄŸe kadar uzanmaktadır. Astenosfer litosfere nazaran daha az rijid ve zayıf, kolaylıkla plastik deformasyona uÄŸrayabilen bir malzemeden oluÅŸmaktadır. Yerkürenin 700-2900 km derinlikleri arasında kalan bölgesine alt manto adı verilmektedir. Bu bölgede yer alan kayaçlar daha yoÄŸun ve elastiktir. Genel olarak manto, yerkabuÄŸunda geliÅŸen olayların oluÅŸumuna neden olan kuvvetlerin ve enerjinin kaynağı durumundadır.
Çekirdek
Kabuktan mantoya geçiÅŸte olduÄŸu gibi mantodan çekirdeÄŸe geçiÅŸte bir süreksizlik zonu ile belirlenmektedir. Yeryüzünden 2900 km derinlikte yer alan bu süreksizlik zonuna Wiechert-Gutenberg zonu adı verilmektedir. Yer içinde önemli bir geçiÅŸ zonu olan bu zonda cisimlerin fiziksel özelliklerinde büyük deÄŸiÅŸiklikler olmaktadır. Mantodan çekirdeÄŸe geçerken cisimlerin yoÄŸunluÄŸu artmakta, P-dalgalarının hızı düÅŸmekte, S-dalgaları sınır bölgesini geçememektedir. Çekirdek levhaların hareketlerinde rol oynamakta ve yerin manyetik kaynağını oluÅŸturmaktadır. ÇekirdeÄŸin asıl maddesini Fe/Ni oluÅŸturmakta olup dış çekirdek sıvı iç çekirdek ise katı haldedir.
.jpg)
Åžekil. Dünyanın iç yapısı: (Kabuk (crust), Manto (mantle), Dış çekirdek (outer core), Ä°ç çekirdek (inner core)
Kaynak : Doç.Dr.Kadir Dirik HÜ Jeoloji MühendisliÄŸi Bölümü- Fiziksel Jeoloji Ders Notları – 2005
Tags: alt manto, Astenosfer, Çekirdek, Dış çekirdek, İç çekirdek, Kabuk ile manto arasındaki sınır, Litosfer, Manto, MOHO (M) süreksizliği, Mohorovicic süreksizliği, P ve S dalgaları, Wiechert-Gutenberg zonu, Yugoslav jeofizikçi Andrija Mohorovicic
Leave a Reply