Tane Boyu Dağılımının Saptanmasında Yöntem 2
Hidrometre Çözümlemesi
— 10 no’lu elek altına geçen kum, silt ve kil boyutundaki taneler bir birinden tam olarak ayrılmış durumda deÄŸildir. Bunun için, çözücü kullanılarak tanelerin bir birinden ayrılması saÄŸlanır.
— Eldeki örnek hidrometre çözümlemesi için fazla olduÄŸundan, ayıraç kullanılarak örneÄŸin 100 gr’ı alınır ve % 4’lük (NaPO3)6 içerisine dökülür. Örnek bu çözelti içerisinde 16 saat bekletilerek kil ve silt boyutundaki tanelerin tamamen ayrışması saÄŸlanır. 16. saat sonunda çözelti karıştırıcı ile bir dakika karıştırılıp 1000 ml’lik süspansiyon silindirine dökülür (çözelti kabı, piset kullanılarak saf su ile iyice temizlenmelidir) ve saf su ile 1000 ml’ye tamamlanır.
— Daha sonra silindirin aÄŸzına elin için kapatılarak, 1 dakika süre ile çalkalanıp tam süspansiyon haline getirilip ve silindir daha önceden hazırlanmış olan 20 °C’deki sabit sıcaklıktaki su banyosu içerisine yerleÅŸtirilir.
— Bu iÅŸlemden hemen sonra; hidrometre, süspansiyon silindiri içerisine daldırılarak 1. dakikadaki ilk okuma yapılır. Bu ÅŸekilde okumalar; 2, 4, 8, 15, 30, 60, 120 ve 240. dakikalar ile 8, 24 ve 48. saatlerde yapılarak hidrometre okumaları tamamlanır. Bu ölçüm zamanları deney yapan kiÅŸiye göre ayarlanabilir.
Not: 1, 2 ve 4. dakikalarda yapılan hidrometre okumalarında sonraki okumalarda okumadan hemen sonra, hidrometre süspansiyon silindirinden çıkarılarak bir sonraki okumaya kadar saf su ile dolu bir mezur içerisinde bekletilir.
— Hidrometre okumalarının yapıldığı zamanda süspansiyonun sıcaklığıda ölçülerek ilgili çizelgeye kaydedilir.
Böylece belirli zaman aralıklarında süspansiyon yoÄŸunluk deÄŸiÅŸimleri ölçülüp, Stokes Yasası’na göre belli tane boylarında süspansiyonda kalan yüzde miktarları ve bu yüzde miktarlarına karşılık gelen tane çapları ile ilgili eÅŸitlikler kullanılarak hesaplanır.
Not: Hidrometre okumaları, menisküs olayı ile hidrometre cidarı üzerinde yükselen su seviyesinde yapılmalıdır. Yapılan bu okuma deÄŸeri ilgili çizelgeye “Ä°lksel Hidrometre Okuması (R’)” olarak kaydedilir. Gerçek Hidrometre Okuması (R) ise R’ deÄŸerine 0,5 eklenerek bulunur. Düzeltmede kullanılar 0,5 deÄŸeri, sıvı seviyesi ile menisküs tepe okuması arasındaki farktır. Bu fark, her hidrometre için sabit olup, hidrometre berrak bir suya konularak kolayca belirlenebilir.
Ä°nce Elek Çözümlemesi
— 48. saat’in sonunda hidrometre okuması tamamlandıktan sonra, sedimantasyon silindirindeki toprak ve su 230 no’lu eleÄŸe dökülür ve su ile iyice yıkanır.
— Yıkama iÅŸlemi ile silt ve kil boyundaki çamur 230 no’lu elekten geçecek, 0,063 mm’den büyük taneler ise bu elek üzerinde kalacaktır.
— Elek üzerindeki toprak taneleri bir kaba alınır (Evaporasyon Kabı) ve 110 C’de 24 saat süre ile fırında kurutulur.
— Fırından alınan örnek desikatör içerisinde 15 dakika bekletilerek soÄŸuması saÄŸlanır. Örnek tartılarak ince elek çözümlemesinde kullanılacak olan fırında kurutulmuÅŸ örnek ağırlığı bulunur. Bu tartım iÅŸlemi ile ayrıca silt ve kil boyundaki malzemenin yüzde miktarlarıda hesaplanabilir.
— KurutulmuÅŸ örnek 18, 35, 60, 120 ve 230 no’lu eleklerden oluÅŸan elek takımına konulup sallayıcıda 15 dakika sallanır.
— Her eleÄŸin üzerinde kalan örnek ağırlıkları tartılarak elek lerden geçen toplam ağırlıklar ile bunların yüzde miktarları ayrı ayrı belirlenir.
Kaynakca :
Dr. Türker KURTTAÅž, Dr. Mehmet EKMEKÇÄ°
HACETTEPE ÜNÄ°VERSÄ°TESÄ°
HÄ°DROJEOLOJÄ° MÜHENDÄ°SLİĞİ BÖLÜMÜ
Tags: çözelti kabı, hidrometre çözümlemesi, İnce elek analizi ve çözümlemesi, piset kullanımı