Tane Boyu Dağılımının Saptanmasında Yöntem
Deneyde kullanılan standart örnek miktarı 450 – 500 gr kadardır. Toprağı oluÅŸturan tanelerin miktarı bu deneyde ağırlıklı olarak saptandığı için, toprağın bünyesinde bulunan suyun hesaplamamalar dahil edilmesi gerekir. Havada kurutulmuÅŸ toprakta, tanelerin etrafını saran ve ince bir film tabakası halinde bulunan su “higroskopik nem” atılamaz. Bunun için, örneÄŸin fırında kurutulması gerekir. Deney için, tüm deney örneÄŸinin kurutulması yerine, deney örneÄŸini temsil eden50 gr kadar örnek alınarak fırında kurutulup, nem içeriÄŸi belirlenir ve burada “Higroskopik Nem Düzeltme Katsayısı” hesaplanır.
Higroskopik Nem Düzeltme Katsayısının Belirlenmesi
— Havada kurutulmuÅŸ ve kümelenmiÅŸ taneleri havan ve ucu lastik tokmak kullanılarak ayrıştırılmış deney örneÄŸinden, mekanik ayırıcı kullanılarak 50 gr örnek alınarak bir kaba konulur. Toprak örneÄŸi kap ile birlikte tartılıp not edilir (Kap + Havada kurutulmuÅŸ örnek ağırlığı).
— Örnek kap ile birlikte fırına konularak 24 saat süreyle 105 °C’de kurutulur.
— 24 saat sonra örnek fırından alınarak, desikatörde 15 dakika kadar bekletilip soÄŸuması saÄŸlanır ve kap ile birlikte örnek tartılır (Kap + Fırında kurutulmuÅŸ örnek ağırlığı).
— AÅŸağıdaki eÅŸitlik kullanılarak Higroskopik Nem Düzeltme Katsayısı hesaplanır.
Burada;
HNDK : Higroskopik Nem Düzeltme Katsayısı,
ÖFKA : ÖrneÄŸin Fırında KurutulmuÅŸ Ağırlığı (gr),
ÖHKA : ÖrneÄŸin Havada KurutulmuÅŸ Ağırlığı (gr),
Ä°ri Elek Çözümlemesi
— Havada kurutulmuÅŸ örnekte mekanik ayırıcı kullanılarak 400 gr alınır.
— 5 ve 10 no’lu elek takımına konularak 15 dakika sallanır. 2 mm’den küçük taneler toplayıcıda toplanacaktır.
— 5 no’lu elek üzerinde kalan örnek, elekle birlikte tartılıp, elek ağırlığı çıkarılarak 5 no’lu elek üzerinde kalan ağırlık bulunur.
— Aynı iÅŸlem 10 no’lu elek için de yapılır. Sonra 5 no’lu elek üzerinde kalan ağırlık, toplam örnek ağırlığından (400 gr) çıkarılarak bu elekten gecen örnek ağırlığı bulunur ve % elek altı hesaplanır.
— Daha sonra 5 no’lu elek üstü ile 10 no’lu elek üstü ağırlıkları toplanıp tüm örnek ağırlığından çıkarılarak 10 no’lu elekten geçen örnek ağırlığı bulunur ve bunun da % elek altı miktarı hesaplanır.
— 10 no’lu elek altı yüzdesi, tüm örnekteki kum, silt ve kil yüzdesidir, üzerinde kalan yüzde miktarı ise örnekteki çakıl miktarıdır.
Not: Elek üzerinde kalan ve elek altına geçen ağırlıkların hesaplanmasında, “Higroskopik nem düzeltme katsayısı” kullanılarak fırında kurutulmuÅŸ ağırlık deÄŸerleri bulunmalıdır (bu konuyla ilgili yapılan hesaplama yöntemleri örnek uygulamada verilmiÅŸtir).
Kaynakca :
Dr. Türker KURTTAÅž, Dr. Mehmet EKMEKÇÄ°
HACETTEPE ÜNÄ°VERSÄ°TESÄ°
HÄ°DROJEOLOJÄ° MÜHENDÄ°SLİĞİ BÖLÜMÜ
Tags: higroskopik nem düzeltme, iri elek analizi ve çözümlemesi, tane boyu dağılımı saptama yöntemleri
